jeugdhulp

Jeugdzorg legt fundament voor verminderen gedwongen afzonderen

Het project ‘Ik laat je niet alleen’ heeft een tussenrapportage opgeleverd met daarin resultaten van metingen die bij JeugdzorgPlus-instellingen het afgelopen half jaar hebben plaatsgevonden. Naast resultaten van de metingen, doet het rapport aanbevelingen voor het vervolg. Belangrijke aanbeveling is om de brede definitie van gedwongen afzonderen te blijven omarmen en om verder te werken aan alternatieven via onder meer een lerend netwerk.

Het onderzoek levert – op basis van een brede definitie van gedwongen afzonderen, het uniform meten hiervan en het gezamenlijk (ambassadeurs van JeugdzorgPlus, onderzoekers, ervaringsdeskundigen) bespreken van de uitkomsten – een gedeeld beeld op hoe gedwongen afzonderen in de praktijk eruit ziet en waarom gedwongen afzonderingen plaatsvinden. Door dit gedeelde beeld zijn nieuwe inzichten en initiatieven ontwikkeld om gedwongen afzonderen te verminderen. Er is in verschillende intensiteit een beweging in gang gezet in alle instellingen en er zijn handvatten aangereikt en uitgewisseld, ook in gesprekken met jongeren en ervaringsdeskundigen.

Gezamenlijke strategie
Om de praktijk van gedwongen afzonderen duurzaam te veranderen is volgens de onderzoekers van Academische Werkplaats RisicoJeugd (AWRJ) een gezamenlijke strategie nodig die zich richt op het beïnvloeden van de elementen die bijdragen aan het verminderen van gedwongen afzonderen en die bijdraagt aan het blijven leren en verbeteren in de jeugdhulp. Duidelijk is dat door de JeugdzorgPlus-instellingen nog steeds veel winst kan worden behaald door het verminderen van gepland gedwongen afzonderen. Dit vraagt om anders werken door de medewerkers en soms zelfs om een cultuurverandering. Instellingen kunnen elkaar hierbij ondersteunen door niet alleen de beleidswijziging te delen, maar ook hoe die is doorgevoerd en hoe eventuele belemmeringen zijn opgelost. Nellieke de Koning, bestuurder/ kinder- en jeugdpsychiater: “De start is om de overtuiging te voelen dat we gedwongen afzonderen niet meer willen. Het is een enorme klus die we niet mogen onderschatten en gezamenlijk moeten blijven aanpakken.”

Definitie ‘gedwongen afzonderen’
Een belangrijke factor om duurzaam te veranderen is bredere definitie van ‘gedwongen afzonderen’. Ambassadeurs en onderzoekers zien dat een duidelijke definitie inzicht geeft in de (patronen van) geplande en ongeplande gedwongen afzonderingen. Op basis van de observaties en de analyses denken ambassadeurs en onderzoekers dat de huidige, brede definitie gehandhaafd kan en moet worden, omdat het inzichten oplevert in de patronen van afzonderen en het daarmee het leerproces voor de organisatie en voor de gehele JeugdzorgPlus. De brede definitie is daarnaast nodig omdat de doelstelling van het verminderen van gedwongen afzondering nog niet is gehaald. Er is beweging zichtbaar en daarom is het belangrijk om dit beeld ook naar buiten te brengen. Joost Richards, Hoofd Zorgpadontwikkeling & Innovatie en tevens ambassadeur: “Door een brede definitie te hanteren, maken we ons als jeugdzorginstellingen kwetsbaar met als doel om betere zorg te ontwikkelen voor onze jongeren.”

Alternatieven voor gedwongen afzonderen
JeugdzorgPlus-instellingen zetten al een brede variatie aan alternatieven in om gedwongen afzonderen te voorkomen. Instellingen kiezen hierbij vooral voor alternatieven die binnen de huidige middelen en mogelijkheden passen en om weinig extra investering vragen. Dit is een mooi resultaat en een passende eerste stap. Marleen Luimes, Kennisnetwerk coördinator slachtoffers binnenlandse mensenhandel: “Is afzonderen nog altijd nodig? We willen samen met de jongeren en alle betrokken partijen kijken naar alternatieven. Want wie kent de jongere nou beter dan de jongere zelf. Samen maken we het verschil.”

Om gedwongen afzonderen verder te verminderen gaat het volgens de onderzoekers niet alleen om het ‘omlaag krijgen van de cijfers’, maar ook om een behandel- en leefklimaat, waarin gedwongen afzonderen kan worden voorkomen. Op basis van de onderzoeksbevindingen wordt geconcludeerd dat JeugdzorgPlus-instellingen vanuit de ambitie om gedwongen afzonderen te verminderen erin zijn geslaagd een aantal randvoorwaarden die hieraan bijdragen gezamenlijk te implementeren. Wil de inzet van alternatieven haar belofte als effectieve strategie voor het verminderen van gedwongen afzonderen waarmaken, dan is het volgens het onderzoek belangrijk dat systematisch wordt onderzocht wat werkzame bestanddelen zijn in de inzet van alternatieven.

Vervolg
De onderzoekers blijven na dit onderzoek de instellingen ondersteunen door tussentijdse terugkoppeling van resultaten in de vorm van factsheets. Het lerend netwerk gaat door, ambassadeurs bij het lerend netwerk willen de stap maken naar het verdiepen van het lerend netwerk, onder andere door het intensiveren van het uitwisselen van ervaringen en kennis en door gezamenlijke leerinitiatieven. De richting van het onderwerp zal van gedwongen afzonderen verder worden ondersteund door wetenschappelijk onderzoek naar dit onderwerp. Zo zal bijvoorbeeld onderzoek worden gedaan naar de werkzame elementen in alternatieven ter voorkoming van gedwongen afzonderen.

Tot slot wordt in de laatste etappe van “Ik laat je niet alleen” toegewerkt naar het verduurzamen van het veranderproces. Het is niet te verwachten dat gedwongen afzonderen in twee jaar is gereduceerd tot nul. Dit vraagt tijd en onverminderde aandacht en uiteindelijk om een cultuurverandering in de JeugdzorgPlus-instellingen. Bas Timman, bestuurslid Jeugdzorg Nederland: “De afgelopen periode zijn er enorme stappen gezet. Er is een onomkeerbaar proces ingang gezet, waarbij ik heb geconstateerd dat er grote wil is bij alle JeugdzorgPlus-medewerkers om het gezamenlijke doel het te bereiken.” Op basis van de bevindingen concluderen de onderzoekers dat JeugdzorgPlus-instellingen vanuit de ambitie om gedwongen afzonderen te verminderen erin zijn geslaagd een aantal randvoorwaarden die hieraan bijdragen gezamenlijk te implementeren. Daarmee is een fundament gelegd voor het duurzaam verminderen van gedwongen afzonderen.

Achtergrond
In het voorjaar van 2018 verscheen het actieprogramma ‘Zorg voor de Jeugd’ van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). In het actieprogramma werd gesteld dat het gedwongen afzonderen van jongeren een ingrijpende maatregel is die als strafmaatregel kan worden ervaren en een risico kan vormen op een traumatische ervaring. Elf JeugdzorgPlus-instellingen in Nederland spraken in dezelfde periode de ambitie uit gedwongen afzonderen van jongeren die in een JeugdzorgPlus-instelling verblijven, in de toekomst niet dan wel zo min mogelijk in te zetten. Deze intenties vormden de aanleiding voor het onderzoeksproject dat van start ging in oktober 2018 onder de titel “Ik laat je niet alleen” en werd uitgevoerd door de AWRJ in samenwerking met alle JeugdzorgPlus-instellingen. De resultaten uit dit eerste project zijn in juni 2019 gepresenteerd. Inmiddels loopt etappe 2 van het project ‘Ik laat je niet alleen’ en is bijgevoegde tussenrapportage het resultaat van de nieuwe meetperiode. Het project loopt nog tot eind 2021.


Deel deze pagina: